Teknoloji Araçlarının Bankacılık Sektöründe Uygulanabilirliği
TEKNOLOJİ ARAÇLARININ BANKACILIK SEKTÖRÜNDE UYGULANABİLİRLİĞİ VE TÜRKİYE’DEKİ BU DOĞRULTUDAKİ BANKACILIK UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
Geleneksel anlamda banka hizmetleri denilince; müşterilerin bankacılık hizmeti alabilmek için bankasının en yakın şubesine gitmesi ve istediği hizmeti talep etmesi anlaşılmaktadır.
Ancak bu hizmeti talep etmenin müşteriye maliyetine bakıldığında müşterinin işinden ayrılıp, banka şubesine ulaşmak için harcadığı süre, şube çalışma saatleri içinde işlem yapabilme güçlüğü, şubede sıra bekleyerek geçirilen süre, istenilen hizmet gerçekleşene kadar geçen zaman söz konusu edilebilir.
Zamanın hayati bir öneme sahip olduğu günümüzde banka hizmetleri ne kadar iyi, ne kadar hızlı ve ne kadar çok çeşitlilik gösterirse müşteriye maliyeti o ölçüde azalmaktadır.
Bankaların teknoloji araçlarını sektöre uygulamalarında yaygın kitleye ulaşmayı hedefleyen bireysel bankacılık ve yaygın kitleye ulaşmayı hedeflemeyen, uzman bankacılıktan ve danışman bankacılıktan faydalanmak isteyen, portföy tercihlerini bankanın oluşturduğu, teknoloji ağırlıklı bireysel bankacılıktan faydalanmak isteyen üst gelir grubuna dönük bireysel bankacılık olmak üzere iki alternatif söz konusudur. Genelde ülkemizde bankalar yaygın kitleye ulaşmayı hedefleyen bireysel bankacılığı tercih etmektedirler.
Bir banka için başlangıç noktası da bu ayrımın net bir biçimde yapılarak hangi müşteri grubunun hedeflendiğinin ve bu müşteri grubunun beklentileri neler olduğunun belirlenmesidir. Ancak bu şekilde doğru stratejiler en verimli şekilde kullanılarak teknoloji uygun bir biçimde içselleştirilebilir.
Genel olarak bankacılıkta teknoloji araçlarının kullanılması örgütsel yapıya yeni bölümlerin eklenmesi ve yeni organların doğmasına, bankalardaki bilgi akış sisteminin standartlaşmasına, etkinliğin sağlanmasına, aynı işlemlerin tekrarının engellenmesine ve daha kısa zamanda daha fazla işlem yapılabilmesine, orta düzey yönetici istihdamının azalmasına, yönetiminin sorumluluğunun dağıtılmasıyla her gruba farklı görev yetki ve sorumluluk verilmesine, maliyetlerin azalmasına ve globalleşmeye imkan vermektedir.
Bankacılık sektörüne teknoloji araçlarının uygulanması, geleneksel bankacılık tanımlarını anlamsızlaştırırken bu tanımların tümüyle yeniden şekillenmesine sebep olup bu sektöre yeni bir takım yetiler yüklemiştir. Ancak, bankaların bu teknolojileri alıp uygularken varolan değişimin ne kadar bilincinde oldukları dikkat çekilmesi gereken bir noktadır. Çünkü bu teknolojilerin uygulanması yalnızca maliyetlerin düşürülmesi ve rekabet için kullanılan bir yöntem değil, bankacılık felsefesinin ve varolan örgüt kültürlerinin tamamen farklılaşmasıdır.
Bankacılık sektöründe ne kadar kaliteli, miktar olarak fazla ve az maliyetle hizmet sunulursa o oranda rekabet üstünlüğü elde edilebilir. Maliyeti azaltarak, kalite ve hizmet sayısını arttırmanın tek yolu uygun teknolojinin en verimli şekilde kullanılmasından geçmektedir.
Teknolojiyi yakından takip etmek bankaların hizmetlerin maliyetlerini düşürmek bir yana, daha geniş bir yelpazeye yayılmış ürünler sunmalarını sağlamaktadır. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, yeni teknolojilerin hizmet sektörlerinin bir kolu olan bankacılık sektörlerinde uygulanabilirliği ve Türkiye’deki bu doğrultudaki bankacılık uygulamalarının değerlendirilmesidir.
Bankacılık Sektöründe Teknoloji Uygulamaları Bankaların teknolojik yatırımlarının bankacılık uygulamalarında nasıl şekillendiği ve müşteriye nasıl yansıdığı kullanılan teknoloji kadar önemlidir. Bu uygulamalar ürünler bazında kredi kartları, ATM, telefon bankacılığı, ev ve ofis bankacılığı, internet bankacılığı olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, bankacılık uygulamalarının büyük bir kısmında kullanılan EFT (Elektronik Fon Transfer) sistemi, SWİFT (Dünya Bankalararası Mali İletişim Kurumu), VOIP (İnterent Protokolü üzerinden iletişim) teknolojileri bankacılık uygulamalarında teknoloji araçlarınn şekillenmesinde önemlidir (Karasu, 1999; Toprak, 1999; Capital, 1998).
Kredi kartı hamiline belirli bir ticari işletmede nakit verme zorunda olmaksızın alışveriş yapma imkanı veya ATM’lerden nakit çekme olanağı sağlayan işletmeye de harcama gelirini belli bir komisyon düşüldükten sonra hemen tartışmasız beklemek zorunluluğu olmaksızın alma imkanı veren plastik kartlara verilen isimdir. Türkiye batı ülkelerinin aksine geçiş sürecinde çek kullanımı yaşamadan nakit paradan doğrudan kredi kartlarına sıçramıştır (Dünya, 1997; 1998). Kredi kartları kullanımının artışıyla ortak sorunlara çözüm bulmak kural ve standart geliştirmek amacıyla kredi kartı veren 13 banka tarafından Ağustos 1990 tarihinde bankalararası kart merkezi kurulmuştur (Capital, 1999).
Otomatik vezne makineleri günümüzde para çekmenin yanısıra hesaba para yatırma, hesaplar arasında transfer yapma, müşterilere hesapları hakkında bilgi verme, düzenli ödemeler yapma, çek defteri isteme, seyahat çekleri çıkarma, kredi başvurularını kabul etme gibi işlevleri de yerine getirmektedir (Paramatik, 1999).
Amerika’da 1960’lı yıllarda kullanılmaya başlanan ATM uygulaması Türkiye’de ilk defa 1988 yılında İş Bankası tarafından Bankamatik ile gerçekleştirilmiştir (Türkiye Bankalar Birliği, 1998).
Bankaların ATM lerden en yüksek getiriyi elde edebilmeleri için, ATM makinelerin kapasitelerin talepten fazla olduğu yerlerden yüksek talebin olduğu bölgelere kaydırılması ve bankaların operasyon maliyetlerini diğer bankalarla anlaşmalar yaparak ortak ATM’ler kurarak azaltma yoluna gitmeleri önem taşımaktadır (Yapı Kredi, 1991).
ATM lerinin karlılığını arttırmak isteyen bankalar bir takım farklılaştırma stratejileri uygulamak zorundadırlar. Promosyon kuponları, spor müsabakaları için bilet, işlemin yapılmasını beklerken ekranda reklam izlenebilmesi gibi alternatifler bu bağlamda bankalar için birer araç olabilir (Tab ve Singer, 1996).
ATM ile işlem yapılırken para sorularının konuşarak ve çeşitli dillerde sorulması da yaygınlaşmaktadır. Bankalar bu ATM makineleri sayesinde hizmetlerini müşterilerine yakınlaştırmak için daha çok şube açmak zorunda kalmamış ve operasyon maliyetlerini azalma trendine sokabilmişlerdir.
Bankalar birleşerek ortak ATM hizmetleri vermektedirler. Ortak ATM’lerde bir ATM kullanılarak birden çok banka ile işlem yapılabilmektedir. Bu sistem; hem Türk ekonomisine, hem de bankalara önemli tasarruflar sağlarken, kart sahipleri de sadece kendi bankalarını değil, sisteme giren diğer bankalarında ATM makinelerini de kullanarak geniş bir hizmet ağından yararlanabilmektedirler (Şekerkaya, 1997).
Sayıları her geçen gün artan otomatik para çekme makinelerinin (ATM) herbirinin maliyeti yaklaşık 25 bin dolardır. ATM'nin kurulmasından sonra yapılan bakım ve yenileme masrafları ise yıllık yaklaşık 5- 10 bin dolar arasında değişmektedir. Böylece bir ATM'in bankaya maliyeti 35 bin dolara kadar çıkabimektedir. Bankalararası kart merkezi verilerine (2003) göre on iki bin ATM makinesi olduğu belirlenmiştir.
Kaynak: Prof Dr. Feride Bahar IŞIN dergipark makalesi
